Blue Monday: Feit of Fictie?
Een wetenschappelijke blik op de ‘meest depressieve dag van het jaar’ (en wat je er vandaag aan kunt doen).
Het verhaal achter Blue Monday
Elk jaar in januari duikt het weer op: Blue Monday, uitgeroepen tot ‘de meest depressieve dag van het jaar’. Maar klopt dat eigenlijk wel? En belangrijker nog: wat betekent dit voor ons werkgeluk?
Laten we beginnen bij de oorsprong. Blue Monday werd in 2005 bedacht door Cliff Arnall, een psycholoog van de Universiteit van Cardiff. Hij presenteerde zelfs een formule die zou voorspellen wanneer we ons het meest down voelen:
Waarbij W staat voor het Weer, D voor Schuld (debt), T voor de Tijd sinds kerst, Q voor de tijd sinds je goede voornemens, M voor Motivatie en Na voor Nodige Actie.
Op het eerste gezicht lijkt het indrukwekkend. Maar is het ook waar?
De feiten onder de loep
Samen met Arie Pieter Veldhoen van de MonitorGroep hebben we onderzocht wat er van Blue Monday klopt. We keken naar drie kernvariabelen:
Het weer: een kern van waarheid
In januari zijn de nachten lang en de dagen kort. Voor veel mensen heeft dit daadwerkelijk effect op hun stemming. Een deel van de bevolking ervaart zelfs een echte winterdepressie, met symptomen als somberheid, vermoeidheid en de neiging tot afsluiten. Dit klopt met het idee achter Blue Monday.
Het salaris: timing is alles
Bij de meeste mensen wordt het salaris rond de 25e van de maand gestort. Dat maakt de derde week van januari (rond Blue Monday) inderdaad een moment waarop de portemonnee vaak wat leger is. Ook dit onderdeel van de formule klopt.
Goede voornemens: de realiteit van gedragsverandering
Het idee is dat in de derde week van januari de meeste mensen hun goede voornemens al hebben losgelaten. Onderzoek ondersteunt dit: veel mensen laten hun voornemens al na twee weken los. Weer een element dat overeen lijkt te komen met de realiteit.
Maar… de formule klopt niet
Hoewel drie van de belangrijkste variabelen dus een kern van waarheid bevatten, betekent dit niet dat de formule van Arnall wetenschappelijk houdbaar is. Sterker nog: de formule is eigenlijk helemaal geen echte formule. Arnall heeft nooit aangegeven wat de eenheden van de variabelen zijn, en de berekening is mathematisch niet te onderbouwen.
De conclusie?
Het idee achter Blue Monday blijkt vooral een slimme marketingactie te zijn die je niet te serieus moet nemen. Het was oorspronkelijk bedacht voor een reisorganisatie om vakanties te verkopen. De ‘formule’ is pseudowetenschap.
Toch een Blue Monday effect?
Nu wordt het interessant. Want moet je Blue Monday dan volledig afschrijven? Uit ons eigen onderzoek (het Nationaal Werkgeluk Onderzoek) blijkt iets opmerkelijks.
We ontdekten dat medewerkers inderdaad minder gelukkig zijn op Blue Monday dan op andere dagen van de week. Maar dit blijkt eerder een algemeen ‘maandageffect’ te zijn. Mensen zijn bij de start van de werkweek structureel minder werkgelukkig dan op andere dagen.
NWGO
Het werkgeluk op Blue Monday scoorde een 7.1, net als de rest van de maandagen en een 7.3 gemiddeld op de overige dagen. Het verschil is er dus, maar klein en niet specifiek voor Blue Monday zelf.
Toen we dit onderzoek uitvoerde in 2020 zagen we dat mensen op Blue Monday wel iets minder levensgeluk ervoeren dan op andere dagen, zelfs vergeleken met andere maandagen. Het levensgeluk scoorde 7.5 op Blue Monday, tegen 7.6 op andere maandagen en overige dagen. Het verschil was echter niet statistisch significant.
Een ongemakkelijke waarheid: werkongeluk is besmettelijk
Ook al is Blue Monday grotendeels een mythe, de ervaring van verminderd werkgeluk in januari is dat niet. En hier zit het echte gevaar.
Werkongeluk werkt als een virus. Wanneer collega’s om je heen somber zijn, negatief praten over hun werk of weinig energie tonen, heeft dat direct invloed op jouw eigen werkgeluk. We noemen dit sociale besmetting. En dit fenomeen is een van de meest onderschatte factoren in organisaties.
De combinatie van donkere dagen, lege bankrekeningen, mislukte goede voornemens en het maandaggevoel creëert een perfecte storm voor verminderd werkgeluk. En als we ons allemaal overgeven aan het idee van Blue Monday, maken we het collectief waar.
Wat kun je nu doen?
De goede nieuwsshow: je hoeft je niet over te geven aan die negatieve spiraal. Hier zijn concrete acties die vandaag én deze week :
- Breek het patroon – Begin je dag anders dan normaal. Een wandeling voor je werk begint, een ander ontbijt, een nieuw muziekje onderweg. Kleine veranderingen doorbreken automatische piloot-modi die somberheid kunnen versterken.
- Maak verbinding – Neem contact op met een collega waar je al een tijdje niet mee hebt gesproken. Sociale verbinding is een van de krachtigste buffers tegen verminderd werkgeluk. Een oprecht gesprek van 10 minuten kan je hele dag veranderen.
- Focus op voldoening – Kies vandaag één taak die je écht kunt afmaken en waar je trots op zult zijn. Voldoening uit resultaat is een van de drie pijlers van werkgeluk. Zelfs een klein voltooide taak geeft je energieboost.
- Geef waardering – Complimenteer een collega oprecht voor iets specifieks dat ze goed doen. Dit verhoogt niet alleen hun werkgeluk, maar ook dat van jou. Waarderen is een geschenk dat je twee keer geeft.
- Herontdek zingeving – Vraag jezelf af: waarom doe ik dit werk eigenlijk? Welke bijdrage lever ik? Wie helpt dit? Verbind je dagelijkse taken weer met het grotere geheel. Zingeving is de krachtigste driver van werkgeluk.
- Bescherm je energie – Vermijd deze week overmatig nieuws of sociale media die negativiteit versterken. Kies bewust waar je je aandacht aan geeft. Je aandacht is je meest waardevolle valuta.
- Beweeg – Zelfs 10 minuten wandelen kan je stemming significant verbeteren. Lichaamsbeweging is een van de meest onderschatte interventies voor mentaal welzijn.
De boodschap voor organisaties
Voor HR-professionals en leidinggevenden is dit een cruciaal moment. Januari is niet per se de depressiefste maand, maar het is wel een kwetsbare periode. Dit is het moment om:
Aandacht te geven – Check in met je team. Hoe gaat het echt? Luister zonder meteen te ‘fixen’. Soms is gezien worden al genoeg.
Ruimte te creëren – Geef mensen de autonomie om hun werkdag in te richten op een manier die bij hen past. Flexibiliteit is in deze periode extra waardevol.
Het gesprek aan te gaan – Maak werkgeluk bespreekbaar zonder het te bagatelliseren. De 8 van Werkgeluk biedt een kader om hier structureel mee aan de slag te gaan.
Tot slot
Is Blue Monday de meest depressieve dag van het jaar? Nee, dat waarschijnlijk niet. De formule klopt niet en het hele concept is bedacht als marketingstunt.
Maar zit er een kern van waarheid in? Absoluut. Januari is voor veel mensen een uitdagende maand. Het weer, de financiën, de mislukte voornemens. Dit kan samenkomen tot een perfect storm van verminderd werkgeluk.
Maar je hoeft je natuurlijk niet te laten meeslepen in die negatieve spiraal. Sterker nog, jij kunt de persoon zijn die het patroon doorbreekt. Voor jezelf, en voor je collega’s.
Want als werkongeluk besmettelijk is, geldt dat gelukkig ook voor werkgeluk. 😊
